Marino w Polsce
W Polsce sława Marina przetrwała do końca XVII wieku. Chwalił go m. in. Stanisław Herakliusz Lubomirski. Tłumaczenia włoskiego poety pisali nawet zakonnicy! Pierwsze znane tłumaczenie pochodzi z roku 1622, a to oznacza, że Marino popularny był w Polsce przez dobre sto lat. Jego poezja jednak miała najczęściej wpływ pośredni, np. Jan Andrzej Morsztyn naśladował erotyczną poezje Marina, a Zbigniew Morsztyn naśladował Jana Andrzeja. Pierwszym Polakiem, który „sięgnął” (i to dość nieudolnie) po Marina jest prawdopodobnie Piotr Kostka.
Daniel Naborowski nie był naśladowcą Marina, ale w jego twórczości jest wiele cech bliskich manieryzmowi. Polski poeta również jest poetą kryzysu kultury. Z pewnością jednak znał twórczość Marina ze swojej podróży po Włoszech.
W Polsce pojawił się anonimowy przekład poematu Marina L’Adone. Jest to najprawdopodobniej pierwszy europejski przekład tego poematu. Poecie udało się oddać cały kunszt Marina. Natura miłości w poemacie jest wewnętrznie sprzeczna, co wyrażają liczne oksymorony. Anonim starał się oddać wszystkie środki retoryczne stosowane przez włoskiego poetę, a czasem wprowadzał i własne pomysły.
Jan Andrzej Morsztyn postępował według programu „literackiej grabieży”, choć nie wiadomo, czy go znał. Chętnie jednak parafrazował i kontaminował cudze teksty. Poezja Morsztyna to kunsztowna poezja umysłu. Koncepty Morsztyn często czerpie z poezji Marina. Morsztyn chętnie bawił się semantyką słów, często opierając swoje utwory na jednym czasowniku lub szeregu czasowników synonimicznych.
W poezji Marina i Morsztyna nie ma żadnych prawdziwych uczuć ani metafizycznych prawd. Poeci wierzą tylko w swój własny talent.
Stanisław Herakliusz Lubomirski jest autorem Tobiasza wyzwolonego. Na biblijną fabułę nakłada współczesne sobie teksty, m. in. Tassa i Marina (głównie do poematu L’Adone). Lubomirski należał do ostatnich polskich marinistów.
Mikołaj Sęp Szarzyński – „poeta ruchu”
Jan Błoński nazwał Mikołaja Sępa Szarzyńskiego „poetą ruchu”. Obraz otwierający Rytmy abo wiersze polskie to wirujące niebo, w którym gubi się harmonia. Doświadczenie ruchu nieba w poezji Sępa jest doświadczeniem czasu. Jednakże ruch Sępa to głównie ruch ucieczki przed szatanem, światem i ciałem, w której przeszkadza pożądanie materialnych rzeczy. Ucieczka staje się więc swojego rodzaju obowiązkiem.
Jednym z duchowych mistrzów Sępa był Ludwik z Grenady.
Ruch w poezji metafizycznej – Metafory mitologiczne
Ruch w poezji, zainicjowany przez Sępa, pojawia także u innych autorów barokowych, m. in. u Hieronima Morsztyna, Jana Andrzeja Morsztyna, Kaspra Twardowskiego, Samuela Twardowskiego, Zbigniewa Morsztyna.
W poezji Zbigniewa Morsztyna stale obecny jest gorączkowy ruch. Oblubienica-dusza zmuszona jest wiecznie gonić za Oblubieńcem-Chrystusem. W ślad za nią leci miłość. Tak samo szybka jest myśl ludzka.
Życie jako nieustanna ucieczka i wyścig powoduje skojarzenia mitologiczne, do których pojawiają się liczne nawiązania. Kacper Miaskowski pisze o podglądaczu Akteonie. Samuel Twardowski stworzył poemat o pogoni Apollina za nimfą Dafne (Dafnis drzewem bobkowym), a Szymon Szymonowic przywołuje postać biegaczki Atalanty. Atalanta pojawia się także u Samuela Twardowskiego i Szymona Zimorowica. Mity te uzależniają losy bohaterów od ich szybkości, w której ujawnia się sens świata. Szybkość jest jedynym sposobem istnienia.
W poezji Marina także pojawia się Atalanta. Staje się symbolem wyścigu duszy z szatanem, światem i ciałem. Biego bohaterki wstrzymują złote jabłka, które symbolizują rozkosze świata. Jabłko staje się symbolem grzechu i uciech także wśród polskich poetów.
W poemacie L’Adone bohater musi biec. Jeśli się zatrzyma, przegra – zostanie zamknięty w klatce zmysłowej miłości.
W pierwszym Liście do Koryntian także pojawia się ruch, droga do ostatecznej mety. Do takiej metaforyki nawiązuje Daniel Naborowski. Biegnący musi jednak omijać przeszkody, czyli pokusy.
Mitologicznym przeciwieństwem Atalanty jest Narcyz. Piękny myśliwy symbolizuje człowieka, który dał się skusić, przerwał wyścig i spoczął. Symbolizuje niebezpieczeństwo spoczynku. Barokowe teksty są zwykle rozdarte między koniecznością ruchu a pragnieniem spoczynku (np. Światowa Rozkosz Hieronima Morsztyna).
Manieryzm… ciąg dalszy na następnej podstronie.
