Wykorzystanie zmysłów w Emblematach
Inspiracją plastyczną dla Morsztyna stał się cykl emblematyczny Ojca Kapucyna. Każdy emblemat Morsztyna zawiera opis, który, choćby luźno, odnosi się do ryciny. Często jest on zasygnalizowane za pomocą czasownika odnoszącego się do zmysłów, np. patrz, widzisz, pogladaj. Wiążę się to z kolejnym z założeń medytacji, czyli zaangażowaniem wszystkich zmysłów. Postulat ten realizuj się także w samej treści utworów, np. dusza nie tylko jest brudna, ale także cierpi na ludzkie słabości i choroby, m. in. na trąd czy paraliż, odczuwa bół, smaki i zapachy.
Styl w Emblematach. Swoista egzegeza Biblii
Charakterystyczne dla stylu Morsztyna są długie, skomplikowane zdanie, w których co i rusz pojawiają się nowe informacje, oddalające czytelnika od pierwotnej myśli. Nigdy nie wiadomo, gdzie skończy się zdanie, ani dokąd doprowadzi. Niepokojący ruch myśli ma odpowiadać ruchowi przemijaniu świata, a także wątpliwościom oraz wahaniom samego poety. Zgodnie z założeniami sztuki medytacji, poeta najpierw dokonuje przekładu motta na obrazy cielesne, a potem stopniowo odsłania duchowy sens i Pisma, i ryciny. Owocem rozważań jest prawda moralna. Wiersz staje się więc swoistą egzegezą Biblii.
Zaangażowanie woli w Emblematach
Medytacja miała angażować nie tylko zmysły, rozum i pamięć, ale także wolę. W cyklu Morsztyna sygnałem językowym zastosowania woli często są po prostu nagromadzone czasowniki w trybie rozkazującym. Celem medytacji ma być wzbudzenie uczuć, a zadaniem woli jest uczynienie postanowienia i podziękowanie Bogu za okazane łaski.
Poetyka dialogu w Emblematach
Medytacja według św. Ignacego miała być swoistą rozmową z przyjacielem duszy, czyli Bogiem. Dialog u Morsztyna staje się więc jednym ze sposobów budowania spójności cyklu. Rozmowa może odbywać się na przestrzeni jednego emblematu lub pomiędzy poszczególnymi utworami. Głos kogoś innego – Miłości, Oblubieńca, Boga – pojawia się w chwilach największej rozpaczy czy radości.
Kompozycja i poetyka Emblematów
W niektórych utworach poetyka oparta jest na kontraście, np. uczucie tęsknoty do Boga i strach przed nim, miłość świecka i miłość niebieska. Kompozycja tylko z pozoru jest dowolna. W rzeczywistości rządzą nią prawa rozmowy z Bogiem i schematy retoryczne.
