Śmierć Naborowskiego
W XVII wieku w Polsce poetów nie ceniono zbyt wysoko. Chociaż Naborowskiego określano mianem „ozdoby polskiego Parnasu”, nie cieszył się on zbytnią sławą. Nie wiadomo, jak wyglądały ostanie dni życia poety, jednak Mrowcewicz przypuszcza, że umierał on w zapomnieniu i w ubogim otoczeniu.
Wielopłaszczyznowość utworów Naborowskiego
Większość utworów Naborowskiego to poezja okolicznościowa, o czym świadczą dedykacje, zaczynające się zwykle od oficjalnego tytułu osoby „obdarowywanej” wierszem. Pojawia się często także topika pomniejszania własnej wartości – dar sługi jest z konieczności mały, bo sam sługa jest nędzny. Tak naprawdę sługa może podarować swojemu panu tylko talent i inteligencję.
Utworu Naborowskiego są jednak z reguły wielopłaszczyznowe, np. Cień jest jednocześnie poematem metafizycznym i okolicznościowym podarkiem dla księcia Janusza, a Kalendy łączą wątki filozoficzne z politycznymi aluzjami i przymówkami o pieniądzach (niejednokrotnie musiał się dopraszać o wypłacenie mu wynagrodzenia). Były pisane na dworze i dla dworu przeznaczone – dla innych środowisk były po prostu zbyt trudne.
Nurt epideiktyczny
W XVII wieku bardzo ważną rolę odgrywał nurt epideiktyczny. Obejmował on poezję okolicznościową oraz różnego rodzaju wierszowane rozważania, którego tematem mogło być wszystko. Medytacje wyrażane było w precyzyjnych analizach rzeczywistości przy jednoczesnym wykorzystaniu dowcipu. Pojawiły się nowe gatunki – emblemat i elogium.
Poetyka Naborowskiego
Źródłem inspiracji dla Naborowskiego była Biblia, pisma klasyków, mitologia, literatura, sztuka, a także niekiedy przysłowia. Sięgał także po dzieła naukowe, aby opisać np. mechanizmy zaćmienia Słońca i Księżyca.
Jego utwory często oparte są na kalamburze lun schemacie hiperboli. Naborowski chętnie wykorzystywał anafory, paralelizmu składniowe, powtórzenia, paronomazje.
Dwory literackie w XVII wieku
W XVII wieku nie istniały jeszcze salony literackie, ale zaczęły kształtował się dwory literackie. W pierwszej połowie wieku taką rolę odgrywało środowisko radziwiłłowskie, ale po koronacji Władysława IV na plan pierwszy wysunął się dwór królewski. Był to jednak wciąż margines magnackiego życia.
Naborowski w roli pokornego sługi
Daniel Naborowski w latach 1629-1630 nieustannie podróżował. Bardzo często (i szybko!) zmieniał miejsca pobytu. Powstało wówczas mnóstwo ważnych utworów i bardzo obszerna korespondencja (często o poetyckim charakterze), co świadczy o tym, że Naborowski był wówczas u szczytu możliwości twórczych. Z listów wiadomo jednak, że poecie, mającemu wówczas niemal 60 lat, doskwierał taki wędrowny tryb życia.
Jedyną bronią sługi wobec pana jest jego twórczość. Poeta może drwić przesadnym pochlebstwem i bezczelnie kłamać, wysuwać zawoalowane pretensje. Trudno powiedzieć, czy książę Janusz umiał aż tak przejrzeć twórczość Naborowskiego.
Zagadka Łysej kalwińskiej głowie… ciąg dalszy na następnej podstronie.
