V. Niepokój i napięcie
- poetycki świat Sępa jest pełen niepokoju i napięć, wszystko w nim ma znaczenie i żaden element nie jest przypadkowy
- niepewność wzbudza także poczucie czasu (to chwiejne było już w średniowieczu, do XII wieku nie do końca jeszcze rozróżniano godziny, a znaczenie miał głównie czas sakralny, nie świecki)
- niepokój u Sępa jest po części efektem pęknięcia jednolitości moralno-religijnej w Europie
- niejednolity i niejasny świat wywoływał potrzebę nazywania i klasyfikowania
- jednym ze środków klasyfikowania były epitety, których wiele i u Sępa (często są obfite i gwałtowne, nagromadzone)
- metafory zaś rodzą się u Sępa najczęściej z intelektualnego konceptu, miesza on typową metaforykę renesansową i metaforykę baroku
- wiele także w Rytmach cielesności, często zestawiane w przenośniach kojarzących się z jedzeniem (ciało smakuje, jest nasycone, myśli cukrują)
- nasycenie metaforyczne jest bardzo charakterystyczną cechą Rytmów, nie jest to jeszcze jednak metaforyka barokowa (tę możemy tylko przeczuć), ale z pewnością żegna się on z typową renesansową metaforyką
VI. Budowanie poematu
- oryginalność twórczości Sępa tkwi w kompozycji, ułożeniu treści (także tych zapożyczonych z innych tekstów)
- nowość kompozycyjna: sonety Sępa są małymi dramatami, ich forma jest bardzo różnorodna
Punkt wyjścia: tradycja renesansowa
- w poezji renesansu zawsze pojawiają się postaci ludzkie, stosunki między nimi są proste,
- autor tekstów renesansowych często utożsamia się z bohaterem lirycznym, u Kochanowskiego w tekstach mówi z reguły sam Kochanowski
- w tradycji renesansowej wiele jest nawiązań do antyku i Biblii
Punkt dojścia: sonet dramatem
- w sonetach forma zewnętrzna (sztywny schemat wierszowy) nadaje spoistość niejednolitej i rozchwianej formie wewnętrznej (samej wypowiedzi)
- bohater liryczny sonetu jest najczęściej jeden, ale jest rozszczepiony na poziomie tekstu
- „my” u Sępa oznacza ogół ludzi, w imieniu których się wypowiada (są to ludzie zastanawiający się nad własnym losem)
- podmiot sonetów Sępa wydaje się krzyczeć
Rozmaitość… ale także jedność
- jedność mimo rozmaitości jest u Sępa barokowym uspójnieniem sprzeczności
- ciekawe jest to, że mimo formy sonetowej, sonety Sępa… nie są ani petrarkiańskie, ani francuskie, swoje sonety kończy zawsze Sęp dystychem
- nieklasyczna forma klasycznego układu sonetowego podkreśla dynamiczność utworów Szarzyńskiego
- dla swoich nerwowych i chwiejnych myśli celowo wybrał Sęp tak usztywniającą formę
Sztuka przekonywania: fabuły logiczne
- szczególnym utworem jest oda do Batorego, pozornie biografia króla, a tak naprawdę liryczny poemat
- wykorzystuje Sęp odę, nie tylko jako utwór okolicznościowy, ale także jako program polityczno-religijny
- oda batoriańska nie jest tylko życiorysem króla-bohatera, ale jest także przemyceniem poglądów politycznych (odsłania się to głównie w kompozycji tekstu)
- technikę fabuł logicznych zaczyna Sęp stosować w pieśniach, a pełną sprawność zyskuje w sonetach
- zgoda sprzeczności realizuje się poprzez rozbicie stanowisk na różne głosy i uspójnienie ich we wspólnym wniosku
- Szarzyński jako pierwszy tak zręcznie wyraził ciągłość logiczną zachowując jednocześnie nastrój niepokoju i rozdarcia
Od Kalwina do Loyoli: historia nawrócenia… ciąg dalszy na następnej podstronie
