Historyzm w ujęciu Nietzschego
Historia nie jest zamkniętą i ukończoną księgą. Zadaniem historyka jest konstruowanie sensu zdarzeń historycznych, aczkolwiek nigdy nie odnajdzie „prawdziwego”. Dzieje świata to dzieje naszych mniemań na temat faktów oraz ich motywów i przyczyn. To, że człowiek opowiada przeszłość, to popęd sztuki, a nie prawdy.
Artystyczne ujęcie dziejopisarstwa wynikało z poglądów Nietzschego wynika z jego pojmowania języka – nie jest on przezroczystym narzędziem, lecz skomplikowaną strukturą retoryczną. Dyskurs jest poddany prawom retoryki i ma tropologiczną strukturę. Poznanie jako trop polega na dokonywaniu przeniesień znaczeń lub przypisywaniu tego, co właściwe ludzkiemu myśleniu, rzeczywistości nie-ludzkiej. Według Nietzschego całość ludzkiego poznania określa pięć tropów:
- metafora
- metonimia
- synekdocha
- personifikacja
- hypallage
Hayden White – poetyka historii
W roku 1973 ukazała się Methistory, dzieło Haydena White. Była to wielka interpretacja XIX-wiecznej historiografii, w której historyk postawił dwie ważne tezy:
- Style wyjaśniania historycznego różnią się między sobą poprzez zastosowanie trzech podstawowych strategii (fabularyzacji, argumentacji i ideologizacji), a w każdej z nich możliwe są poszczególne wzorce. Styl historiograficzny uzależniony jest od wyboru określonej strategii i wzorca strukturalnego, co sprawia, że historyk zmuszony jest postępować wedle przyjętych założeń strukturalnych.
- Praca historyka nie jest neutralnym odtwarzaniem przeszłości, lecz przypomina „akt poetycki”, w którym dochodzi do strukturalnej prefiguracji historycznego pola badań za pomocą czterech podstawowych tropów: metafory, metonimii, synekdochy i ironii.
White dowodził, że praca historyka i filozofa historii w gruncie rzeczy polega na tym samym. Nie istnieje czysta historiografia, pozbawiona wpływu filozofii. Badanie historii jest efektem przyjętej strategii retorycznej, a przyjęcie którejś z nich oznacza także określoną interpretację dziejów.
| Fabularyzacja | Argumentacja | Ideologizacja |
|
|
|
Strukturalizm White’a
White jest strukturalistą, gdyż przyjmuje pierwszeństwo strukturalnych inwariantów przed poznaniem tego, co jednostkowe. Z poststrukturalizmu zaczerpnął natomiast ideę nieuchronnej tropologizacji poznania i dyskursu.
Rzeczywistość historyczna a opowieść
W ujęciu White’a jest to główny wzorzec poznania ludzkiego. Narracja jest pierwotna wobec świata, a nie wtórna. Wyznacza sensy świata. Nie mamy bezpośredniego dostępu. Dostęp do niej mamy jedynie poprzez teksty, które nadają jej już sens. Tekst historiograficzny kształtuje badaną rzeczywistość za pomocą narracji i tropów.
